Nowe prawa i obowiązki radnych w kadencji 2018-2023

Blisko 220 tysięcy kandydatów ubiegało się w poprzednich wyborach samorządowych o mandat radnego w gminach, powiatach i miastach na prawach powiatu. Ilu powalczy w tym roku, okaże się, gdy zostanie ogłoszony termin wyborów i będzie można zacząć oficjalnie zgłaszać kandydatury. Potencjalni zainteresowani muszą jednak pamiętać o jednym – skutkiem zmiany ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym i wojewódzkim radnych czeka w nowej kadencji sporo nowości. Nie można też wykluczyć, że to jeszcze nie koniec zmian.

  • Nowo wybrani radni będą dłużej sprawować swój mandat. Wzmocnieniu ulegnie też ich pozycja względem wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty czy marszałka województwa.
  • Radni będą pod większą kontrolą wyborców. Imienne wykazy ich głosowań mają być dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej. Sam przebieg obrad ma być obowiązkowo nagrywany i publikowany.
  • Osoby „pozostające we wspólnym pożyciu” z radnymi gmin nie będą mogły być członkami władz zarządzających, kontrolnych czy rewizyjnych, ani też pełnomocnikami spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby.

Tą najbardziej oczywistą zmianą jest wydłużenie czasu kadencji. Zgodnie z przyjętą w styczniu ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (wprowadza ona poprawki do ustaw o samorządzie gminnym, powiatowym i wojewódzkim) kadencja rady gminy – podobnie jak też rady powiatu czy sejmiku wojewódzkiego – trwać będzie teraz nie cztery (jak jest obecnie), ale pięć lat.

Jak już sygnalizowaliśmy, od nowej kadencji obrady rady gminy (tak samo rady powiatu i sejmiku wojewódzkiego) będą obowiązkowo transmitowane i nagrywane za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Nagrania te będą następnie udostępniane m.in. w Biuletynie Informacji Publicznej i na stronie internetowej gminy. W tych samych miejscach, tj. w BIP-ie oraz na stronie internetowej gminy mają się także „niezwłocznie” znaleźć imienne wykazy głosowań radnych. Skąd mają się wziąć takie zestawienia? Zgodnie z nowymi przepisami głosowania jawne na sesjach rady mają odbywać się za pomocą urządzeń umożliwiających “sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowań radnych”, a kiedy spełnienie tego wymogu z jakichś względów nie będzie możliwe, ma zostać zarządzone głosowanie imienne.

Za sprawą nowych przepisów przewodniczący rady gminy w związku z realizacją swoich obowiązków będzie mógł wydawać polecenia służbowe pracownikom urzędu gminy “wykonującym zadania organizacyjne, prawne oraz inne zadania związane z funkcjonowaniem rady gminy, komisji i radnych”. W tym przypadku będzie on wykonywać uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do tych pracowników (analogiczne uprawnienia zyskał przewodniczący rady powiatu i przewodniczący sejmiku wojewódzkiego).

Zmieniona ustawa o samorządzie gminnym stwierdza ponadto, że w wykonywaniu swego mandatu radny ma prawo (jeżeli nie narusza to dóbr osobistych innych osób) do uzyskiwania informacji i materiałów, wstępu do pomieszczeń, w których znajdują się te informacje i materiały oraz wglądu w działalność urzędu gminy, a także spółek z udziałem gminy, spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych, gminnych osób prawnych oraz zakładów, przedsiębiorstw i innych gminnych jednostek organizacyjnych (z zachowaniem jednak przepisów o tajemnicy prawnie chronionej). W ustawie uregulowano także zasady składania przez radnych interpelacji i zapytań dotyczących gminy do wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Będą musiały być one składane na piśmie do przewodniczącego rady, który będzie je przekazywał wójtowi, a ten (lub osoba przez niego wyznaczona) będzie musiał udzielić odpowiedzi na piśmie nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania interpelacji lub zapytania. Zarówno treść interpelacji i zapytań, jak też udzielonych odpowiedzi podawana będzie w BIP-ie oraz na stronie internetowej gminy (analogiczne uprawnienia zyskali radni powiatu i sejmików wojewódzkich).

Zmiana dotknęła także art. 24f ustawy o samorządzie gminnym. W pierwotnym jego kształcie znajdował się zapis mówiący o tym, że radni i ich małżonkowie nie mogą być członkami władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikami spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Teraz do tego katalogu dopisano także „osoby pozostające we wspólnym pożyciu”. Jak czytamy w znowelizowanej ustawie, wybór lub powołanie tych osób na te funkcje są z mocy prawa nieważne.

Nowej radzie wójt (burmistrz i prezydent miasta) co roku, do 31 maja, będzie musiał przedstawić raport o stanie gminy, w którym podsumuje swą działalność w roku poprzednim, w szczególności realizację polityk, programów i strategii, uchwał rady gminy i budżetu obywatelskiego. Radni będą rozpatrywać ten raport w czasie tej samej sesji, na której podejmować będą uchwałę w sprawie udzielenia (lub nieudzielenia) absolutorium. W debacie nad raportem o stanie gminy radni będą mogli zabierać głos bez ograniczeń czasowych. Po debacie radni będą głosować nad udzieleniem wójtowi wotum zaufania. Niepodjęcie takiej uchwały będzie równoznaczne z podjęciem uchwały o nieudzieleniu wójtowi wotum zaufania. W przypadku nieudzielenia wójtowi wotum zaufania w dwóch kolejnych latach rada gminy może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania wójta. Analogiczne uprawienia zyskali radni powiatu w stosunku do zarządu powiatu i radni sejmiku wojewódzkiego w stosunku do zarządu województwa.

Opisane powyżej zmiany są już przesądzone. Zgodnie z przyjętą w styczniu ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych będą stosowane od rozpoczęcia się nowej kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego. Nie wiadomo natomiast kiedy (o ile w ogóle) i w jakim kształcie wejdzie w życie ustawa o jawności życia publicznego. Tymczasem w jej projekcie również znalazło się sporo zapisów mogących zainteresować kandydatów na radnych. W projekcie była mowa m.in. o utworzeniu Rejestru Korzyści, w którym ujawniane byłyby wszystkie uzyskiwane korzyści (np. stanowiska i zajęcia wykonywane zarówno w administracji publicznej, jak też w instytucjach prywatnych, z tytułu których pobiera się wynagrodzenie oraz pracy zawodowej wykonywanej na własny rachunek; czy krajowe bądź zagraniczne wyjazdy, niezwiązane z pełnioną funkcją publiczną, jeżeli ich koszt nie został pokryty przez zgłaszającego, jego małżonkę lub instytucje ich zatrudniające bądź partie polityczne, zrzeszenia lub fundacje, których są członkami). Obowiązkiem tym mieliby zostać objęci m.in. radni gminy, powiatu, województwa, radni miasta stołecznego Warszawy oraz rad warszawskich dzielnic.

ŹRÓDŁO: https://www.portalsamorzadowy.pl/prawo-i-finanse/nowe-prawa-i-obowiazki-radnych-w-kadencji-2018-2023,111529.html

Zapraszamy do komentowania oraz udostępniania artykułów

55Shares